ادبیات گمانه‌زن

از دانشنامه هنر و ادبیات گمانه زن
پرش به: ناوبری، جستجو

ادبیات گمانه‌زن برگردانی از عبارت Speculative fiction است. ادبیات گمانه‌زن با این قرارداد عنوانی کلی برای سبک‌ها و زیرسبک‌هایی است که دنیایی متفاوت با دنیای واقعی را تصویر می‌کنند. به طور کلی با این تعریف ادبیات گمانه‌زن سبک‌های علمی-تخیلی، فانتزی و وحشت و زیرسبک‌های آن‌ها را در برمی‌گیرد.[۱][۲] [۳]

کاربردها

عبارت اصلی (و برگردان آن با بسامدی کمتر) در نقد ادبی مرامی و محققانه برای توصیف این ژانرها به کار می‌رود. همچنین خوانندگان، نویسندگان و ویراستاران هم به همین معنی از آن‌ها استفاده می‌کنند. گاهی از عبارت «ادبیات ژانری» برای اشاره به این دسته استفاده می‌شود. در مقابل «ادبیات جریان» اصلی قرار می‌گیرد که از مولفه‌های شناساننده‌ی این ژانرها و سبک‌ها و زیرسبک‌های آن‌ها خالی است.

شیوه‌ها

به گفته‌ی هاین‌لاین حداقل دو روش برای نوشتن داستان گمانه‌زن وجود دارد. نوشتن درباره‌ی آدم‌ها یا نوشتن درباره‌ی مصنوعات آن‌ها.[۴] روش‌های دیگری هم هستند. مانند آن‌چه که استپلتون در «اولین و آخرین مرد» انجام داده‌است و یا آن‌چه که اس. فلاور رایت در «دنیای زیرین» به وجود آورده؛ لیکن داستان مصنوعات و داستان‌های مربوط به علاقمندی‌های آدم‌ها بیشتر موضوعات این حوزه را به خود اختصاص داده‌اند. اغلب داستان‌های علمی‌تخیلی آمیزه‌ای از هر دوی این روش‌ها هستند.

تاریخ‌چه

اغلب همه‌گیری عبارت اصلی را به رابرت هاین‌لاین و مقاله‌اش با عنوان در نگارش ادبیات گمانه‌زن [۵] (۱۹۸۴) نسبت می‌دهند. هاین‌لاین در این مقاله این عبارت را به عنوان معادل علمی-تخیلی به کار برد. هاین‌لاین بعداً گفت که این عبارت در مقاله به فانتزی اشاره نداشته‌است. هر چند ممکن است هاین‌لاین شخصاً به این ترکیب رسیده باشد، اما نخستین کاربرد ثبت شده‌ی این عبارت به سال ۱۸۸۹ باز می‌گردد.

نام فارسی

معادل‌گذاری «ادبیات گمانه‌زن» به جای Speculative Fiction اولین بار توسط حسین شهرابی در جلسات حضوری آکادمی فانتزی صورت پذیرفت که برگردانی موقت بود. با توجه به پیشنهاد نشدن نامی دیگر،‌ این برابرنهاده اکنون عملاً به عنوان معادل رسمی شناخته می‌شود. تعریف «گمانه» در لغت‌نامه‌ی دهخدا[۶] به این شرح است:

« گمانه . [ گ ُ ن َ / ن ِ ] (اِ) چاه اولی را گویند که چاه کنان بجهت دانستن اینکه زمین آب دارد و آب آن چه مقدار دور است میکنند.  »

جستارهای وابسته

منابع

  1. صفحه‌ی ادبیات گمانه‌زن در پروژه‌ی گوتنبرگ
  2. مارگارت آتوود. The Handmaid's Tale Summary and Analysis. بایگانی شده از نسخهٔ اصلی در تاریخ ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۰. بازدید در تاریخ ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۰.
  3. الیزابت کاستووا. «مؤخره». مورخ. ترجمهٔ ژاله نوینی. چاپ اول، تهران: کاروان، ۱۳۸۸، ۹۷۸-۹۶۴-۸۴-۹۷-۹۸-۴، ‏۸۳۲. 
  4. گفتاورد هاین‌لاین
  5. در نگارش ادبیات گمانه‌زن
  6. لغت‌نامه‌ی دهخدا، مدخل «گمانه»